Сәед Абдулла

Вьетнам икътисады дөньяда 44 нче урында тора, һәм 1980 нче еллар уртасыннан башлап Вьетнам ачык базарга нигезләнгән икътисад ярдәмендә югары дәрәҗәдә үзәкләштерелгән команда икътисадыннан зур үзгәрешләр ясады.

Гаҗәп түгел, ул шулай ук ​​дөнья икътисадлары арасында иң тиз үсүче икътисадларның берсе, еллык тулай эчке продукт үсеш темплары якынча 5,1% тәшкил итәчәк, бу исә аның икътисадын 2050 елга дөньяда 20 нче зурлыкка җиткерәчәк.

Шунысын да әйтергә кирәк, дөньяда Вьетнамның иң зур җитештерү үзәкләренең берсе булырга әзер булуы һәм зур икътисади казанышлары белән Кытайны узып китәргә мөмкинлеге турында сүз бара.

Шунысы игътибарга лаек, Вьетнам төбәктә җитештерү үзәге буларак үсә, нигездә, текстиль кием-салым һәм аяк киеме, электроника кебек тармаклар өчен.

Икенче яктан, 80 нче еллардан бирле Кытай үзенең зур чимал, эшче көче һәм сәнәгать куәте белән глобаль җитештерү үзәге ролен уйный. Сәнәгать үсешенә зур игътибар бирелә, анда машина төзелеше һәм металлургия тармаклары иң югары өстенлеккә ия.

Вашингтон һәм Пекин арасындагы мөнәсәбәтләр җимерелү сәбәпле, глобаль тәэмин итү чылбырларының киләчәге шикле. Ак Йортның көтелмәгән хәбәрләре АКШ сәүдә сәясәте юнәлеше турында сораулар тудыруын дәвам итсә дә, сәүдә сугышы тарифлары гамәлдә кала.

Шул ук вакытта, Пекин тәкъдим иткән милли куркынычсызлык законы Гонконг автономиясен чикләү белән янап, ике супердержава арасындагы беренче фаза сәүдә килешүен тагын да куркыныч астына куя. Хезмәт хакы артуын әйтеп тә тормыйк, Кытай хезмәтне азрак таләп итә торган югары класслы сәнәгатькә омтылачак.

Бу тупаслык, медицина кирәк-яракларын тәэмин итү һәм COVID-19 вакцинасын эшләү өчен көрәш белән бергә, нәтиҗәлелекне бар нәрсәдән дә өстен күрә торган вакытында тәэмин итү чылбырларын яңадан бәяләүне таләп итә.

Шул ук вакытта, Кытайның COVID-19 белән көрәше көнбатыш державаларында күп сораулар тудырды. Ә Вьетнам 2020 елның апрелендә үк социаль дистанция чараларын йомшарткан һәм җәмгыятьне яңадан ачкан беренче илләрнең берсе, күпчелек илләр COVID-19ның җитдилеге һәм таралуы белән көрәшә генә башлады.

Дөнья Вьетнамның COVID-19 пандемиясе вакытындагы уңышларына гаҗәпләнә.

Вьетнамның җитештерү үзәге буларак перспективасы

Бу глобаль сценарий нигезендә, үсеп килүче Азия икътисады - Вьетнам - киләсе җитештерү державасына әйләнергә әзер.

Вьетнам COVID-19дан соңгы дөньяда зур өлешне яулап алу өчен көчле көндәш булып чыкты.

АКШ җитештерү күләмен 14 Азия иленнән импортланган товарлар белән чагыштыручы Kearney US Reshoring Index мәгълүматлары буенча, Кытай импортының 17% ка кимүе аркасында 2019 елда рекордлы күрсәткечкә җиткән.

Medium отчетына караганда, Көньяк Кытайдагы Америка сәүдә палатасы шулай ук ​​илнең көньягындагы АКШ компанияләренең 64% ы җитештерүне башка урынга күчерү турында уйлый дип ачыклады.

Вьетнам икътисады 2019 елда 8% ка үсте, моңа экспорт күләменең артуы ярдәм итте. Быел ул 1,5% ка үсәчәк дип көтелә.

Бөтендөнья банкы фаразлавынча, COVID-19 очрагындагы иң начар хәлдә Вьетнамның тулаем эчке продукты быел 1,5% ка кадәр төшәчәк, бу аның күпчелек Көньяк Азия күршеләренә караганда яхшырак.

Моннан тыш, тырыш хезмәт, ил брендын булдыру һәм уңайлы инвестиция шартлары тудыру ярдәмендә Вьетнам чит ил компанияләрен/инвестицияләрен җәлеп итте, җитештерүчеләргә АСЕАН ирекле сәүдә зонасына керү мөмкинлеге һәм Азия һәм Европа Берлеге илләре, шулай ук ​​АКШ белән өстенлекле сәүдә килешүләре төзеде.

Моннан тыш, соңгы вакытта ил медицина җиһазлары җитештерүне көчәйтте һәм COVID-19 йоктырган илләргә, шулай ук ​​АКШ, Россия, Испания, Италия, Франция, Германия һәм Бөекбританиягә тиешле иганәләрне кертте.

Тагын бер мөһим яңалык - АКШ компанияләренең күбрәк җитештерүе Кытайдан Вьетнамга күченү ихтималы. АКШ кием-салым импортының Вьетнам өлеше табышлы булды, чөнки Кытайның базардагы өлеше кими бара - ил хәтта Кытайны узып китте һәм быел март һәм апрель айларында АКШка иң күп кием-салым тәэмин итүче булды.

АКШның 2019 елгы товар сәүдәсе мәгълүматлары бу сценарийны чагылдыра, Вьетнамның АКШка гомуми экспорты 35% ка, ягъни 17,5 миллиард долларга арткан.

Соңгы ике дистә ел эчендә ил төрле тармакларны тәэмин итү өчен гаять зур үзгәрешләр кичерде. Вьетнам, нигездә, авыл хуҗалыгы икътисадыннан базарга нигезләнгән һәм сәнәгатькә юнәлтелгән икътисад үстерүгә күчә.

Кирәкле тыгыннарны җиңәргә

Ләкин ил Кытай белән иңгә-иң көрәшергә тели икән, күп кенә кыенлыкларны хәл итәргә кирәк.

Мәсәлән, Вьетнамның арзан хезмәткә нигезләнгән җитештерү сәнәгате потенциаль куркыныч тудыра - әгәр ил кыйммәт чылбырында күтәрелмәсә, төбәктәге башка илләр, мәсәлән, Бангладеш, Таиланд яки Камбоджа да арзанрак хезмәт көче белән тәэмин итәчәк.

Моннан тыш, хөкүмәтнең югары технологияле җитештерүгә һәм инфраструктурага күбрәк инвестицияләр кертү өчен, глобаль тәэмин итү чылбырына туры килү өчен, Вьетнамда чикләнгән күпмилләтле компанияләрнең (ТКК) генә чикләнгән тикшеренүләр һәм эшләнмәләр (R&D) эшчәнлегенә ия.

COVID-19 пандемиясе шулай ук ​​Вьетнамның чимал импортына нык бәйле булуын һәм экспорт өчен продуктлар җитештерү һәм җыю ролен генә башкаруын күрсәтте. Зур күләмдәге кире бәйләнешле ярдәм тармагы булмаганда, Кытай кебек җитештерү күләмен тәэмин итү хыял гына булачак.

Болардан тыш, башка чикләүләр арасында хезмәт пулының күләме, квалификацияле эшчеләрнең мөмкинлеге, җитештерү ихтыяҗының кинәт артуын канәгатьләндерү мөмкинлеге һәм башка күп нәрсәләр бар.

Тагын бер мөһим мәйдан - Вьетнамның микро, кече һәм урта бизнесы (КМИП) - барлык предприятиеләрнең 93,7% тәшкил итә - бик кечкенә базарлар белән чикләнгән һәм үз эшчәнлекләрен киңрәк аудиториягә киңәйтә алмыйлар. Бу COVID-19 пандемиясе кебек үк, авыр вакытларда җитди проблема тудыра.

Шуңа күрә бизнес өчен артка адым ясау һәм үзләренең позицияләрен үзгәртү стратегиясен яңадан карап чыгу бик мөһим - илнең Кытай темпларына җитәргә әле күп чакрымнары барлыгын исәпкә алганда, "Кытай + бер" стратегиясен сайлау акыллырак булырмы?